Câu chuyện về đường xe lửa Đà Lạt
Bài viết & Hình ảnh : Vũ Lâm
Sử dụng nhạc nền : Nỗi Nhớ
PPS : Mai Thiên Phong
Đoạn đường xe lửa Đà Lạt-Tháp Chàm chỉ có 84 km.

41 km đến Tháp Chàm đến Sông Pha (Krong Pha) được hoàn tất và sử dụng to năm 1919 còn 43 km đến Sông Pha lên Đà Lạt phải mãi đến năm 1932,

13 năm sau mới hoàn tất và sử dụng được,
43 km cuối cùng này là núi đồi dốc, 3 nơi phải làm hệ thống đường rày có móc răng cưa.
Khởi đầu từ 1893 đến 1913:

- Từ Tháp Chàm (Tourcham) đến Tân Kỳ, 41 Km, hoàn tất và xử dụng năm 1913.

- 1919 hoàn tất từ Tân Mỹ đến Sông Pha (Krongpha)

- 1928 - - - từ Sông Pha đến Eo Gió ( Bellevue )

- 1929 - - - từ Eo Gió đến Đơn Dương (Dran)

- 1930 - từ Đơn Dương đến Trạm Hành (Arbre Broye)

- 1933 .. từ Trạm Hành đến Đà Lạt

Tổng cộng 84 Km từ Tháp Chàm (tourcham) đến Đà Lạt.
Tiến trình kiến tạo đường xe lửa Tháp Chàm - Đà Lạt :

Sau khi đường Hỏa Xa Lâm Viên với đường xe lửa có răng cưa (Cog railway) hoàn tất. Công ty Hỏa Xa “Chemin De Fer” (CFI) của Pháp nhập cảng đầu máy xe lửa chạy được trên đường xe lửa răng cưa vào
Việt Nam làm hai đợt.
- Đợt đầu 7 đầu máy. 5 đầu tầu kiểu HG 4/4 của công ty Thụy sĩ SLM Winterthurand (Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik Esslingen) và 2 đầu tầu cũng kiểu HG 4/4 do Công Ty của Đức (German MFE - Maschinenfabrik Esslingen) sản xuất.
- Đợt hai, giữa năm 1930 - 1947 công ty CFI mua được 6 đầu máy cũ (used locomotives) của công ty Swiss FO (Furka-Oberwald) , 2 loại HG 4/4 (serial number CFI 40-308 và 40-309) năm 1930 và 4 kiểu HG 3/4 (serial number CFI 31-201 đến 31-204 ) năm 1947.
Nếu đường xe lửa này không bị tháo gỡ, thì ngày nay đã có thể dễ dàng sửa chữa, tân trang để có những chuyến xe lửa du lịch thú vị từ vùng duyên hải Nha Trang, Ninh Chu, Mũi Né lên Đà Lạt . . . . .
Đường Xe lửa Sông Pha – Đà Lạt cũng tạo thêm nét đẹp cho phong cảnh vùng Đông Nam Á Châu, đặc biệt với loại đầu máy xe lửa cổ điển chạy bằng hơi nước.
Năm 1932, hai kiến trúc sư người Pháp, ông Moncet và Reveron thiết lập đồ án nhà ga xe lửa Đà Lạt và thuê một công ty Việt Nam để xây cất cách Hồ Xuân Hương khoảng 2 Km. Nhà ga thiết kế đặc biệt theo kiểu Tây phương cộng thêm một vài điểm đặc thù của vùng cao nguyên, phòng hành khách chính giữa mái cao và dốc. Nhà ga được chia làm ba gian nhà, mỗi gian đều rộng lớn với những cửa kính mầu và trần hình vòm cung.
…cây cầu sắt lịch sử ở
Đơn Dương (Dran)
Mặc dù, vẫn còn có thể tìm thấy bên cạnh đường ..... rất nhiều dấu tích về con đường sắt ấy.
..Và trong chiến tranh đã phá hoại con đường xe lửa răng cưa Đà Lạt
Đường xe lửa Sông Pha là một trong hai đường xe lửa răng cưa (Cog railway) duy nhất trên thế giới nhưng đã không được hoàn tất sau khi người Pháp rút lui (Was unfinish after the French withdrawal).
…khiếp đảm về sự phá hoại, tàn phá di tích lịch sử dấu vết của con đường xe lửa ngày xưa. Người Pháp đã tốn 30 năm để kiến tạo 84 Km đường xe lửa Tháp Chàm–Đà Lạt, nhưng trong thời bình sau năm 1975, chỉ tốn vài năm để “dọn sạch” dấu vết của con đường xe lửa tuyệt đẹp này.
…và 5 nơi phải làm đường hầm xuyên qua núi. Tổng cộng công trình kiến tạo là 30 năm để hoàn tất 84 km đường xe lửa Phan Rang-Đà Lạt.
Khi đoàn tàu leo lên đèo Ngoạn Mục (Bellevue pass), hành khách sẽ có cảm giác kỳ diệu với cảnh trí một bên là triền núi xanh, một bên là khoảng không gian mênh mông, bất tận, trải dài đến chân trời mờ mờ
Ngày nay, không còn cách nào để tái tạo lại đường xe lửa răng cưa Sông Pha–Đà Lạt này nữa… Hình ảnh và hương vị của Đà Lạt vẫn còn đậm nét trong tôi !
Vũ Lâm

Do bài viết dài cũng như việc nhạy cảm ở nội dung …
tôi xin phép trích đôi phần.
mong tác giả cảm thông !

Mai Thiên Phong - 12/2009